Netwerkleren kan in de kern worden omschreven als het participeren in of creëren van relaties tussen lerenden al dan niet gebruikmakend van aanvullende informatiebronnen. Deze netwerken kunnen ad hoc ontstaan rond een urgent probleem van een individuele leraar en kunnen uitgroeien tot min of meer stabiele collectieven.
Leren en kennisontwikkeling zien we steeds meer als een sociale activiteit waarbij mensen samen leren door met elkaar oplossingen te zoeken voor vragen, problemen en uitdagingen die ze hebben. Door andere mensen bij je leervraag te betrekken, maak je gericht gebruik van hun kennis, ervaringen en andere zienswijzen bij het oplossen van het probleem waarvoor je staat. Zodra men bij het oplossen van (leer)vragen gericht gebruik maakt van andere mensen uit het sociale netwerk spreken we van netwerkleren.
Bij netwerkleren geschiedt professionalisering veelal onbewust en informeel door sociale interactie gericht op direct bruikbare oplossing/materialen in dagelijkse werkzaamheden.
Netwerkleren vanuit drie perspectieven
1. Perspectief vanuit (ict-)faciliteiten: inzetten van allerlei (ict gestuurde) werk- en communicatievormen met als doel het oprichten van plaats- en tijdsonafhankelijke netwerken, bijvoorbeeld web-based learning, e-learning, mobile learning.
2. Sociaal Invidueel perspectief: inzetten van persoonlijke relaties bij het oplossen van problemen, bijvoorbeeld Ego netwerken.
3. Sociaal Collectief perspectief: verwijzen naar of deelnemer zijn van relatief formele collectieven gericht op het leren, bijvoorbeeld Communities of Practice, kenniskringen, landelijke netwerken.
Definities van netwerkleren
Netwerkleren is een begrip in opkomst en we zien vele omschrijvingen:
- Netwerkleren is een vorm van leren waarbij ict wordt gebruikt om connecties te promoten tussen lerenden onderling, tussen lerenden en docenten en tussen learning communities en informatiebronnen.
- Met netwerkleren wordt bedoeld dat tussen lerenden (studenten, mentoren, docenten) netwerken ontstaan waar de ervarings- en kennisuitwisseling plaatsvindt op basis van praktijkleren.
- Netwerkleren is een activiteit waarbij je je openstelt om kennis met anderen te delen en waarbij je door middel van netwerken van mensen die met hetzelfde bezig zijn of dezelfde vragen hebben kennis verzamelt.
- De toekomstige student is een netwerker, hij of zij is gewend om informatie te zoeken met behulp van technologie en in sociale netwerken. Goed onderwijs ondersteunt een student in het effectief gebruiken van netwerken van mensen tijdens het leren.
- Netwerkleren is een manier van leren waarbij de begrippen ‘connectedness’ en 'collectief leren' een belangrijke rol spelen.
Netwerkleren als sociale vorm van leren
Leren is in dit verband uitdrukkelijk een sociale activiteit waarbij men ‘strategisch’ gebruik maakt van de mensen en bronnen waar men toegang toe heeft via het geheel aan relaties waarover iemand beschikt (het netwerk) (zie ook connectivisme).
In deze definitie vertrekken we meer vanuit het individuele perspectief. Het gaat er dan dus om dat iemand persoonlijk zijn/haar netwerk gericht inzet bij het leren of nieuwe verbindingen zoekt met reeds bestaande netwerken. Uiteraard werkt een netwerk twee kanten op. Of je gaat zelf op zoek naar mensen die je bij je leervraag kunt betrekken, of je wordt door mensen uit je netwerk benaderd om mee te denken / leren rond een bepaald probleem.
Meerwaarde van netwerken ter ondersteuning van het leren:
- leren en kennis is gebaat bij diversiteit in perspectieven
- leren is een sociale activiteit
- leren is een continue proces van actualiseren
- leren is een proces van verbindingen maken.
Netwerkleercompetenties
Competente netwerkers dragen bijvoorbeeld bij aan probleemoplossen in teams door:
- synergie te creëren
- betrokkenheid op een gemeenschappelijk doel te realiseren
- teamleden te betrekken
- constructieve debatten te voeren
- wederzijds respect centraal te stellen.
Ook zijn zij goed in:
- voeren van dialogen
- communiceren buiten officiële vergaderingen om
- gebruik maken van toevallige ontmoetingen
- opzetten van brede netwerken.
onderzoek naar netwerkleren
Het RdMC doet onderzoek naar netwerkleren en maakt hierbij onderscheid in vier hoofdscenario's:
1. Haalbaarheid
2. Initiatie
3. Facilitatie
4. Evaluatie